Những nét độc đáo trong văn hóa dân tộc Mông ở Yên Bái | Văn hóa

Rate this post

Trang phục của phụ nữ Mông ở Mù Cang Chải ngày nay vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc. (Ảnh: Tuấn Anh / TTXVN)

Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, dân tộc Mông ở Yên Bái là một trong những dân tộc còn lưu giữ được nhiều sắc thái văn hóa đặc sắc. Những giá trị văn hóa đó luôn được các thế hệ đồng bào Mông nơi đây tự hào, gìn giữ, phát huy và gìn giữ bằng tình yêu quê hương đất nước.

Với khoảng 110.000 người, dân tộc Mông ở Yên Bái đứng thứ 4 về dân số trong tỉnh, gồm 4 nhóm chính: Mông Hoa (Mông Lệnh), Mông Đen (Mông Đu), Mông Trắng (Mông Đỏ) và Mông Si. (Mong Si). Mông đỏ). Trong đó, dân tộc Mông Hoa, Mông Si chiếm đa số, sống trên các sườn núi cao, tập trung ở các huyện vùng cao Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Văn Chấn …

Tiếng Mông thuộc nhóm ngôn ngữ Mông – Dao (dòng ngôn ngữ Nam Á).

Lễ hội gắn với nghệ thuật dân gian

Có thể nói, cuộc sống của người Mông ở Yên Bái gắn liền với những làn điệu dân ca, dân vũ, nhạc cụ và các lễ hội cộng đồng được tổ chức hàng năm.

Các lễ hội trong năm của người Mông gồm lễ hội Tầu Sủ được tổ chức vào dịp Tết của người Mông; Lễ hội của cộng đồng làng diễn ra vào ngày Thìn của tháng Giêng hàng năm; Lễ hội Rừng được tổ chức vào ngày 28 tháng Giêng hàng năm …

Trong đó, lễ cúng cơm mới theo tiếng Mông gọi là “Nao vô tội vạ” và lễ Gầu Táo được tổ chức vào dịp năm mới.

Ông Lý Kim Khoa, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Yên Bái cho biết Gầu Táo là lễ hội quan trọng nhất của người Mông ở Yên Bái, với mục đích để gia chủ cầu con và gắn với cộng đồng là cầu phúc. cho một vụ mùa tươi tốt. dân lành, thịnh vượng.

Lễ hội Gầu Táo còn là dịp trình diễn điệu múa khèn Mông, cùng với các điệu lý mời rượu, khèn, mời.

Không kém phần thiêng liêng là Lễ cúng cơm mới, Người Hmong tổ chức nghi lễ này để tạ ơn tổ tiên, trời đất cho mưa thuận gió hòa, tránh bệnh tật, mùa màng bội thu, cả năm, dân lành.

Nhung net tren van Hoa dong bao danh Mong o Yen Bai hinh anh 2Những cô gái Mông ở Mù Cang Chải trong trang phục truyền thống do chính mình may. (Ảnh: Tuấn Anh / TTXVN)

Vào dịp Tết hay lễ cưới truyền thống, người Mông hát dân ca, múa khèn. Nhiều bài dân ca là những câu hát ru, hát đối, đố vui, hát giải, dân vũ … phản ánh cuộc sống lao động, chinh phục thiên nhiên và mong ước cuộc sống hạnh phúc, viên mãn.

Đặc sắc nhất là thể loại hát kể về lịch sử dân tộc có tên là Thần Chử; hát “Gầu Phèn” – trai gái vừa hát vừa chơi Pà Thẻn, hát qua một sợi chỉ nối vào hai ống tre bịt da ếch cho hai họ.

Theo bà Dương Phương Thảo, Trưởng phòng Văn hóa-Thông tin huyện Trạm Tấu (Yên Bái), hát Gầu Pheh thường được biểu diễn vào các dịp mừng Xuân, đón Tết. Đây là hình thức hát giao duyên với ca từ dí dỏm, lãng mạn, giàu tính ước lệ và với những âm điệu tha thiết, bất tận.

Đặc biệt, trong đám cưới của người Mông ở vùng núi cao Mù Cang Chải, Trạm Tấu còn có hát đối đáp, hát đố, hát giải. Hát đối đáp trong đám cưới của người Mông luôn thể hiện sự khiêm tốn của cả nhà trai cũng như nhà gái trong cách đối nhân xử thế.

Một đám cưới của người Mông thường có tất cả 16 bài hát gồm hát mở đầu, hát lên đường, hát mời rượu, hát mở cửa, hát giấu then, hát đố, hát giao quà, hát đối đáp …

Cùng với hát, người Mông ở đây còn có điệu múa khèn rất đặc sắc. Trong lễ hội Gầu Táo, múa là nghi thức mở đầu của lễ hội. Ngoài chiếc khèn bè, người Hmông còn sử dụng đàn môi, đàn la, sáo, sáo.

TS Nguyễn Văn Quang, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Yên Bái cho biết, cây khèn luôn là vật bất ly thân của người đàn ông Mông. Nhờ điệu khèn độc đáo này, người Mông không chỉ thể hiện tình cảm của mình qua những giai điệu du dương, trầm bổng mà còn là chỗ dựa sinh động, giàu hình dáng trong những động tác điêu luyện, mạnh mẽ của điệu múa khèn Thanh.

Điệu múa khèn thể hiện tinh thần hào hiệp và ý chí ngoan cường của con người miền sơn cước.

Phong tục, tập quán, tín ngưỡng dân gian

Người Mông ở Yên Bái có tín ngưỡng dân gian vô cùng phong phú và độc đáo, ngoài việc thờ cúng tổ tiên, trong ngôi nhà của người Mông còn thờ một hệ thống thần hộ mệnh như thần Tài (thần tài). thần trụ cột nhà “Bùa ánh sáng”, thần giữ cửa “Bùa thần chết”, thần bếp…

Tiến sĩ Hoàng Tiến Long, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Yên Bái cho biết, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Mông đặc biệt quan trọng và khác với một số dân tộc thiểu số khác là không có bàn thờ tổ tiên riêng. nhưng mỗi khi có lễ cúng tổ tiên, người Mông lại lập bàn thờ tổ tiên ở giữa nhà trước bàn thờ thần tài “Trù Cang”, sau lễ cúng thì dọn bàn thờ tổ tiên. .

Một vòng đời của người Mông, từ khi sinh ra đến khi nhắm mắt xuôi tay với tổ tiên trải qua nhiều nghi lễ độc đáo: lễ đặt tên, lễ đặt tên đệm, lễ cưới, lễ tang … Trong đó, lễ đưa tang và lễ đặt tên là những nghi lễ quan trọng. .

Lễ đặt tên khá đơn giản, sau khi sinh 3 ngày, gia đình, dòng tộc của cháu bé sẽ tổ chức lễ gọi hồn và đặt tên. Tang lễ với nhiều nghi thức phức tạp thể hiện đạo lý, lòng biết ơn giữa người sống và người đã khuất.

Do cư trú biệt lập nên người Mông ít giao du với các dân tộc khác. Người Mông ở Yên Bái được tổ chức và điều hành theo một dòng họ khép kín, có quy tắc và biểu tượng riêng, là hương ước được cộng đồng thừa nhận và phải tuân thủ nghiêm ngặt.

Nhung net trong van chua duoc nhieu nguoi biet den.  Mong o Yen Bai co hinh anh 3Trong lễ cúng rẫy của người Mông ở Mù Cang Chải, cây dài được trồng trên nương với mong muốn cây lúa sống tốt. (Ảnh: Tuấn Anh / TTXVN)

Dòng họ Mông là nơi duy trì và trao truyền các phong tục, tập quán. Người Mông ở Yên Bái có nhiều họ, mỗi họ có nhiều dòng, mỗi dòng lại có nhiều chi khác nhau. Các gia đình của cùng một thị tộc thường ở trong các cụm gần nhau.

Theo nghệ nhân dân gian Vàng A Vừ, xóm Pang Cang, xã Suối Giàng, huyện Văn Chấn.Yên bái), dòng họ Mông có tính cố kết rất rộng, bao gồm tất cả những người cùng họ, không phân biệt nơi cư trú.

Người Mông ở Yên Bái có thể nhận những người cùng họ ở tỉnh khác làm anh em. Những người trùng họ khi nhận nhau được coi là anh em ruột thịt, không được lấy nhau.

Cùng với văn hóa phi vật thể, người Mông ở Yên Bái còn có những loại hình văn hóa vật chất rất độc đáo như ẩm thực; kiến trúc nhà ở; nghề truyền thống …

Dân trí Nguyễn Mạnh Hùng, Chi hội trưởng Chi hội Văn hóa dân gian tỉnh Yên Bái cho biết, người Mông ở Yên Bái có nghề rèn rất nổi tiếng với kỹ thuật cao như rèn dao, cuốc, lưỡi cày tự đúc. trang sức phụ nữ, đúc nhạc ngựa, chuông bò …

Người dân còn làm đồ dùng gia đình bằng gỗ, đan lát mây tre rất đẹp và tinh xảo.

Nghề nghiệp dệt là một trong những nét văn hóa lâu đời và đặc sắc nhất của người Mông ở Yên Bái. Vải được dệt từ sợi lanh, làm hoàn toàn thủ công với nhiều công đoạn cầu kỳ.

Nhung net trong van chua duoc nhieu nguoi biet den.  Mong o Yen Bai hinh anh 4Sau quá trình dệt vải, những người phụ nữ Mông bắt đầu sử dụng kỹ thuật in, đánh sáp, thêu để hoàn thiện những sản phẩm thổ cẩm độc đáo. (Ảnh: Tuấn Anh / TTXVN)
Nhung net trong nhung van chua co tien Mong o Yen Bai hinh anh 5Kết cấu mô hình trên nền trang phục mông chủ yếu là các họa tiết hình học được làm thủ công, thể hiện sự khéo léo, tài hoa của phụ nữ Mông nơi đây. (Ảnh: Tuấn Anh / TTXVN)

Theo quan niệm của người Mông, trang phục chính thức của cả nam và nữ đều phải làm từ loại vải này, nhất là đối với những người ăn xin. Vì vậy, phụ nữ Hmông ngay từ khi còn nhỏ đã được mẹ hoặc bà dạy cách dệt.

Người Mông ở Yên Bái còn có một phong tục ý nghĩa đó là đi chợ, đặc biệt là những phiên chợ Tết thổ cẩm rực rỡ sắc màu cuối năm. Người Mông thường đón Tết sớm hơn Tết Nguyên đán 1 tháng, họ thường từ bản xa đến chợ phiên từ rất sớm.

Đi chợ với họ không chỉ để bày bán những sản vật của núi rừng và mua sắm những nhu yếu phẩm phục vụ sinh hoạt trong gia đình mà còn là dịp để đến chợ gặp gỡ, hò hẹn, giao lưu, thể hiện tài thổi sáo của mình. họ. Đi chợ từ lâu đã trở thành một nét đẹp văn hóa của đồng bào Mông vùng cao Yên Bái.

Tiến Khánh (TTXVN / Vietnam +)

Written by 

Leave a Reply

Your email address will not be published.