Eo biển Hormuz từ lâu được xem là tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí hóa lỏng toàn cầu. Tuy nhiên, những biến động địa chính trị tại Trung Đông trong thời gian qua đang đặt ra một câu hỏi lớn cho thị trường năng lượng: liệu dòng chảy dầu qua Hormuz có thể trở lại trạng thái như trước đây hay không?
Nhiều chuyên gia cho rằng câu trả lời có thể là không. Ngay cả khi căng thẳng quân sự hạ nhiệt và hoạt động hàng hải được nối lại, thị trường dầu mỏ thế giới đã bước sang một giai đoạn mới với nhiều thay đổi mang tính cấu trúc.
Hormuz từng là huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, kết nối Vịnh Ba Tư với biển Arab. Đây là tuyến đường xuất khẩu dầu quan trọng của nhiều quốc gia sản xuất dầu lớn như Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq và Qatar.
Trong nhiều thập kỷ, Hormuz đóng vai trò như một “yết hầu” của ngành năng lượng thế giới. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể khiến giá dầu biến động mạnh và làm gia tăng nguy cơ lạm phát trên phạm vi toàn cầu.
Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tại Trung Đông đã làm thay đổi nhận thức của các doanh nghiệp vận tải, nhà nhập khẩu năng lượng và các chính phủ về mức độ an toàn của tuyến đường này.
Thị trường dầu mỏ đang hình thành trạng thái bình thường mới
Theo nhiều đánh giá từ giới phân tích năng lượng, ngay cả khi hoạt động vận tải qua Hormuz được khôi phục hoàn toàn về mặt kỹ thuật, lưu lượng dầu thực tế có thể vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn trước khủng hoảng.
Nguyên nhân xuất phát từ việc các doanh nghiệp đã bắt đầu đa dạng hóa tuyến vận chuyển nhằm giảm rủi ro phụ thuộc vào một điểm nghẽn chiến lược. Nhiều quốc gia vùng Vịnh cũng đang đẩy mạnh các dự án đường ống dẫn dầu để đưa hàng hóa trực tiếp ra biển mà không cần đi qua Hormuz.
Bên cạnh đó, các công ty bảo hiểm hàng hải đã nâng mức đánh giá rủi ro đối với khu vực này. Chi phí bảo hiểm tăng cao khiến việc vận chuyển dầu qua Hormuz trở nên đắt đỏ hơn, buộc các doanh nghiệp phải tìm kiếm giải pháp thay thế lâu dài.
Sự thay đổi này có thể khiến lưu lượng dầu qua eo biển giảm vĩnh viễn so với thời kỳ trước khi xảy ra xung đột.
Các quốc gia vùng Vịnh tăng tốc tìm đường thay thế
Thực tế, nhiều nước xuất khẩu dầu lớn tại Trung Đông đã có kế hoạch giảm phụ thuộc vào Hormuz từ nhiều năm trước. Cuộc khủng hoảng vừa qua chỉ khiến quá trình này diễn ra nhanh hơn.
Saudi Arabia hiện sở hữu hệ thống đường ống Đông – Tây, cho phép vận chuyển dầu từ vùng Vịnh đến Biển Đỏ. Trong khi đó, UAE cũng có đường ống Habshan – Fujairah kết nối các mỏ dầu với bờ biển Oman, giúp xuất khẩu dầu mà không phải đi qua Hormuz.
Các dự án hạ tầng này đang trở thành những tuyến vận tải chiến lược trong bối cảnh rủi ro địa chính trị ngày càng khó lường.
Việc gia tăng công suất của các tuyến đường thay thế có thể làm giảm vai trò độc tôn của Hormuz trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Tác động lâu dài đến giá dầu và thương mại năng lượng
Không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động vận tải, khủng hoảng Hormuz còn để lại những tác động lâu dài đối với thị trường dầu mỏ thế giới.
Các nhà giao dịch hiện phải tính thêm yếu tố rủi ro địa chính trị vào giá dầu. Điều này khiến giá năng lượng có thể duy trì ở mức cao hơn so với giai đoạn trước đây, ngay cả khi nguồn cung đã được khôi phục.
Ngoài ra, nhiều quốc gia nhập khẩu dầu lớn tại châu Á cũng đang xem xét mở rộng kho dự trữ chiến lược nhằm giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải dễ bị gián đoạn. Đây là xu hướng có thể tiếp tục trong nhiều năm tới.
Các chuyên gia nhận định rằng thị trường năng lượng toàn cầu đang chuyển từ mô hình tối ưu chi phí sang mô hình ưu tiên an ninh năng lượng. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí logistics, vận chuyển và dự trữ sẽ tăng lên.
Hormuz vẫn quan trọng nhưng không còn như trước
Dù vai trò của eo biển Hormuz khó có thể bị thay thế hoàn toàn trong ngắn hạn, nhưng những gì diễn ra trong thời gian qua đã tạo ra bước ngoặt đối với ngành năng lượng thế giới.
Các doanh nghiệp và chính phủ hiện không còn xem Hormuz là tuyến vận tải duy nhất có thể dựa vào. Thay vào đó, họ đang xây dựng nhiều phương án dự phòng để giảm thiểu rủi ro trong tương lai.
Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng dòng chảy dầu qua Hormuz có thể sẽ không bao giờ quay trở lại mức độ phụ thuộc như trước đây. Thị trường năng lượng toàn cầu đang thích nghi với một trạng thái bình thường mới, nơi yếu tố an ninh và khả năng chống chịu được đặt lên hàng đầu.
