An ninh nguồn nước là bảo vệ sự sống của đồng bằng

Rate this post



Đê biển Tây (huyện Trần Văn Thời – Cà Mau) bảo vệ vùng trồng lúa; Bên ngoài rừng phòng hộ thưa dần vì xói mòn, sạt lở.

Tiến sĩ Dương Văn Ni (Trường Đại học Cần Thơ), cho biết: “Đồng bằng sông Cửu Long chủ yếu do kiến ​​tạo nước với 4 nguồn: nước sông Cửu Long, nước mưa hàng năm, nước biển và nước ngầm trong đất. Nói nôm na là hệ thống. của sông, kênh, rạch được ví như mạch máu chảy khắp “cơ thể” đồng bằng.

Sự vận hành này đã hình thành nên một hệ sinh thái văn hóa và tự nhiên độc đáo, đặc thù và đa dạng. Ngược lại, tài nguyên nước cũng cần một hệ sinh thái bền vững, một phương thức tự nhiên để tồn tại và nuôi dưỡng “cơ thể” châu thổ. Một không gian mở đón nước ngọt từ thượng nguồn và các khoảng lùi tự nhiên để có thời gian triều cường ăn sâu vào đất liền, hòa quyện cơ chế: mặn – ngọt – lợ theo mùa, theo thời gian của từng tiểu vùng với nhau.

Lấy đê, cống, đập để “khóa chặt” nguồn nước, là hoàn toàn trái với quy luật đã hình thành vùng châu thổ hơn 6.000 năm này. Cùng với những quy hoạch “nóng”, tình trạng ô nhiễm và phương thức sản xuất “năm sau cao hơn năm trước”, chỉ trong vòng vài thập kỷ, cấu trúc của toàn bộ hệ sinh thái nước đồng bằng đã bị phá vỡ. , “loạn nhịp tim”.

Không đảm bảo an toàn, an ninh nguồn nước là không bảo vệ sự sống của đồng bằng!

Phần 1: Cần thẳng thắn chỉ ra bản chất của vấn đề!

Những chuyến đi khắp vùng châu thổ, không phải để xem mà để thấm, để hiểu hơn về một vùng đất đã gắn bó máu thịt một đời người. Và sau mỗi chuyến đi, tôi càng cảm thấy bất an trước những thay đổi theo chiều hướng xấu đi của cả một hệ sinh thái từng được mệnh danh là giàu tài nguyên thủy sản và dày đặc phù sa.

Những cánh đồng cho năng suất “khủng” cũng không thể tô màu cho nụ cười “mặn mà” của người nông dân. Những dòng sông quằn quại vì “nham nhở” dọc bờ và những “hố” như… thúng đáy sâu và cạn kiệt đủ thứ. Những cửa biển cứ ăn sâu vào đất liền, những cánh rừng phòng hộ bị cuốn trôi… Có phải tất cả là do biến đổi khí hậu toàn cầu?

Để đảm bảo an toàn cho hệ sinh thái nước, những vấn đề bên trong có đáng lo ngại hơn không? Cần thay đổi, cần hành động quyết liệt và bây giờ hay khi nào?



Cửa cống ở dự án Bắc Vàm Nao (Phú Tân - An Giang) đóng chặt khi nước sông Tiền đổ về khiến phù sa đỏ rực.
Cửa cống ở dự án Bắc Vàm Nao (Phú Tân – An Giang) đóng chặt khi nước sông Tiền đổ về khiến phù sa đỏ rực.

Đồng bằng của tôi đã được “sinh ra” như thế!

Đứng trên đê biển Tây ngày mưa gió dữ dội ập đến bất chấp hàng chục lớp đê chắn sóng từ xa hàng km vẫn tung bọt trắng xóa vào bờ, những đoạn đê ​​kiên cố vẫn bị vỡ. . Chợt tự hỏi, chúng ta đang cố gắng đổ hàng ngàn tỷ đồng để xây dựng đê chắn sóng, cống ngăn mặn khổng lồ thì quá tốn kém, đã xác định đúng nguyên nhân và giải pháp chưa?

Những nơi chưa có đê bao thì cây mắm vẫn là xung phong giữ đất tạo nên những bãi bồi phù sa, rồi tiếp nối hệ sinh thái tự nhiên của vùng bán đảo Cà Mau: “Mắm trước”, rừng ngập mặn theo sau, tràm theo sát. / Ai khói bếp, dừa nước mọc sau hè “. Biển, cây, con người đã sắp xếp” trật tự hài hòa “như vậy và đã chung sống hòa bình trên một hệ sinh thái phong phú đến mức cua, tôm, cá không ăn được, không có chỗ đứng. để khô, phải đổ vào hố chôn nhiều lớp.

Chúng tôi muốn nói về nguồn nước của sông Mekong, với câu chuyện bắt đầu từ biển. Đó là sự kết hợp “mặn – ngọt” tuyệt vời mà thượng đế đã ban tặng cho vùng châu thổ này từ cách vùng đất này được “sinh ra” cách đây khoảng 6.000 năm. Đồng bằng trẻ nhất trên thế giới, cơ thể đáng lẽ đang phát triển mạnh mẽ nhất, đang trở nên kiệt quệ, già nua và đau lòng. Theo ThS Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia nghiên cứu độc lập về Đồng bằng sông Cửu Long: “Hàng năm sông Cửu Long chở hàng triệu tấn sỏi, cát, phù sa từ thượng nguồn đổ về hạ lưu nhờ sóng biển và triều cường. Sự bồi đắp và phân bố lấn dần ra biển và thành vùng đồng bằng rộng lớn ngày nay ”.

Nhưng chỉ đến khi cư dân Việt đến đây, chỉ với hơn 300 năm, những vị tướng tài, những nhà quản lý xuất sắc, cùng nhiều tầng lớp nông dân, nông dân đã làm thay đổi hẳn bộ mặt của vùng đất lam lũ. Thung lũng hoang vắng, có thể sinh sống và trồng trọt được, cư dân vùng châu thổ “mở rộng” dần về phía biển, tạo nên 4 vùng sinh thái hoàn chỉnh. Vùng châu thổ thoải mái ở, mở rộng không gian bên trên để tiếp nhận nước ngọt phù sa và vươn ra biển đón thủy triều lên có vai trò tiếp tục bồi tụ cửa sông. Mũi Cà Mau như một biểu tượng vĩ đại của hướng cực Nam Tổ quốc vươn mình ra biển.

Thế rồi vùng châu thổ này rõ ràng đã được ông bà ta “quy hoạch” thành các vùng theo cách gọi dân gian: vùng vườn, vùng ruộng, vùng ven biển và vùng biển. Một di sản đáng tự hào, một vùng đồng bằng rộng lớn đầy nước có thể sinh sống và phát triển theo mọi hướng “mặn, ngọt, lợ”.

Như vậy?

Cần hiểu rằng vùng đồng bằng này nằm trên nền đất yếu, có đầy các “túi hữu cơ” dễ bị sụt lún. Ngày nay, bị “đè nặng” bởi những quy hoạch bất chấp quy luật tự nhiên, họ ít tiếp thu những đóng góp từ kinh nghiệm văn hóa, phong tục dân gian và phản biện khoa học. Cùng với giai đoạn bắt đầu phá bỏ mùa nước nổi bằng hệ thống đê bao khép kín, thâm canh, tăng vụ và sau đó là tăng năng suất theo kiểu đánh đổi.

Trước mắt, rõ ràng chính những vấn đề nội tại của đồng bằng đã làm cho những biến động bất thường diễn ra nhanh hơn những vấn đề toàn cầu. PGS. PGS.TS Lê Anh Tuấn (Đại học Cần Thơ), chỉ ra rằng: “Nếu theo kịch bản mực nước biển dâng mỗi năm 1cm thì vùng đồng bằng chìm nhanh gấp 3-4 lần, có nơi lún nhanh gấp 10 lần. . Để xác định được bản chất của vấn đề, cần phải xác định được căn nguyên của nguyên nhân, cần hiểu được bản chất của đồng bằng và quan trọng hơn là phải hiểu được “tập tính” của nguồn nước nuôi vùng đồng bằng. Cần “bắt đúng bệnh để trị tận gốc chứ không phải trị tận gốc”.

Tính chất vùng Đồng Tháp Mười mùa nước nổi hoàn toàn khác với vùng Tứ giác Long Xuyên; Thượng nguồn sông Hậu, sông Tiền hoàn toàn khác với “miền xuôi” của miền xuôi, miền xuôi; Mỗi con kênh ngay trên một cù lao đã khác nhau. Về mặt biển, chúng tôi đi từ huyện Trần Văn Thời ra biển Tây cũng có sự chênh vênh khi vòng qua mũi Cà Mau hướng ra biển Đông. Và cách ứng xử của rừng phòng hộ ở khu vực này cũng hoàn toàn khác với những khu rừng ngược dần về hướng Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre hay Tiền Giang, những nơi tiếp cận gần với các cửa sông thuộc hệ thống sông Cửu Long.

Tuy nhiên, chúng ta chỉ áp đặt một giải pháp chung là “trị thủy” với cùng một hệ thống đê bao cho cả vùng đồng bằng theo cả hướng nhận nước ngọt ở thượng nguồn và nơi đón triều cường ở phía biển. Cùng với hàng chục đập thủy điện ở các nước thượng nguồn, bản thân chúng ta đã phá vỡ nhịp thủy văn với hệ thống đê bao khép kín phía trên và đê chắn sóng ngăn triều cường phía biển là một hành vi trái ngược. quy luật, là chống lại bản chất hình thành và tồn tại của đồng bằng.



Sạt lở đất và hạn hán (ảnh dưới) ở Đồng bằng sông Cửu Long ngày càng trở nên gay gắt.

Sạt lở đất và hạn hán (ảnh dưới) ở Đồng bằng sông Cửu Long ngày càng trở nên gay gắt.

Dùng tư duy “hộ đê” để khóa châu thổ như một động thái “cấm cửa” cả nước ngọt và nước mặn. Đặt lên bàn tính, bài toán kinh tế và sự đánh đổi của hệ sinh thái, sức khỏe của đất, nước và những người trực tiếp sản xuất và sinh sống trên vùng châu thổ này, thì châu thổ đang bị… lỗ nặng! Quan trọng hơn, chúng ta đang “ăn mòn” vào di sản sinh thái phong phú của tổ tiên, góp phần tạo dựng thiên nhiên, thì những gì để lại cho thế hệ sau?

Để tìm câu trả lời cho sự an toàn của hệ sinh thái nước ở châu thổ, chúng ta cùng tìm hiểu lại cách lắng nghe “tiếng nói” của từng con nước, từng dòng sông và cả tiếng sóng vỗ bờ từ hàng nghìn năm trước. với ngày hôm nay. Con người đã và đang đối phó với trật tự tự nhiên đã được “an bài” từ xa xưa.


“Không chỉ có tác động từ các nước đầu nguồn mà những hành động phá vỡ hệ sinh thái nước cuối dòng cũng tạo ra những ảnh hưởng nghiêm trọng cho dòng sông hùng vĩ này”, TS Dương Văn Ni nói.

Bài, ảnh: NGỌC TRANG- PHƯƠNG THÚY

>> Phần 2: Khi châu thổ buôn bán mùa nước nổi

Written by 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *