Washington đang chuẩn bị một gói trừng phạt Iran được Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent mô tả là “khắc nghiệt nhất trong lịch sử”, trong động thái nhằm gia tăng sức ép kinh tế lên Tehran. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh xung đột Mỹ – Iran kéo dài, hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn và nguồn cung dầu từ Iran chịu nhiều ảnh hưởng.
Theo Reuters, Scott Bessent cho biết Mỹ sẽ công bố chi tiết các biện pháp trừng phạt mới trong một cuộc họp báo vào ngày 24/8. Washington đang kết hợp các biện pháp kinh tế với lệnh phong tỏa hải quân nhằm tạo sức ép tối đa lên chính quyền Iran.
Mỹ tăng sức ép kinh tế lên Iran
Phát biểu ngày 20/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng chiến lược hiện tại của Washington dựa trên hai mũi sức ép, gồm phong tỏa và các biện pháp trừng phạt kinh tế mới. Mục tiêu được ông Bessent nêu ra là làm suy yếu nguồn lực tài chính của Iran và tạo áp lực đủ lớn để buộc Tehran thay đổi lập trường.
Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Donald Trump cảnh báo các quốc gia tiếp tục cung cấp “phao cứu sinh” kinh tế cho Iran có thể phải đối mặt với những hậu quả về kinh tế. Điều này làm dấy lên khả năng các biện pháp mới của Mỹ không chỉ tác động trực tiếp đến Iran mà còn gây sức ép lên những quốc gia và doanh nghiệp tiếp tục giao thương với Tehran.
Trung Quốc đặc biệt được chú ý trong vấn đề này bởi nước này là khách hàng lớn đối với dầu mỏ Iran. Theo Reuters, Trung Quốc mua hơn 80% lượng dầu Iran được vận chuyển bằng đường biển. Vì vậy, bất kỳ biện pháp nào nhằm siết chặt hoạt động xuất khẩu dầu của Iran đều có khả năng tác động đến quan hệ kinh tế giữa Washington và Bắc Kinh.
Iran cảnh báo đáp trả
Tehran đã phản ứng mạnh trước tuyên bố của Mỹ. Các quan chức Iran cho rằng những biện pháp mới có thể gây thêm áp lực lên nền kinh tế vốn đã chịu ảnh hưởng nặng nề bởi nhiều năm trừng phạt, xung đột và gián đoạn thương mại.
Ngày 21/8, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf cho rằng Tehran cần xây dựng chiến lược để vượt qua các lệnh trừng phạt mà ông gọi là bất công. Ông đồng thời kêu gọi tăng cường hợp tác kinh tế với các quốc gia trong khu vực và giảm sự phụ thuộc vào đồng USD trong thương mại song phương.
Iran đã phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt của Mỹ trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, sức ép lần này diễn ra trong một hoàn cảnh đặc biệt nghiêm trọng khi nền kinh tế Iran đồng thời chịu tác động từ chiến tranh, lạm phát cao, đồng nội tệ suy yếu và hoạt động xuất khẩu dầu bị hạn chế.
Reuters trước đó đưa tin tỷ lệ lạm phát tại Iran đã lên tới 66% trong tháng 7, trong khi giá thực phẩm tăng mạnh và nguồn thu từ dầu mỏ bị ảnh hưởng bởi các biện pháp phong tỏa. Những yếu tố này khiến khả năng chống chịu của nền kinh tế Iran trước một vòng lệnh trừng phạt mới trở thành vấn đề đáng quan tâm.
Dầu mỏ và eo biển Hormuz chịu tác động
Một trong những kênh tác động đáng chú ý nhất của căng thẳng Mỹ – Iran là thị trường năng lượng. Iran là quốc gia xuất khẩu dầu quan trọng và eo biển Hormuz giữ vai trò đặc biệt đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.
Hoạt động vận chuyển qua Hormuz hiện thấp hơn đáng kể so với mức bình thường. Reuters cho biết lượng dầu Iran xuất khẩu trong tháng 8 đã giảm mạnh so với mức trung bình của năm 2025. Các nhà máy lọc dầu Trung Quốc vốn phụ thuộc vào nguồn dầu Iran cũng đang phải tìm kiếm những nguồn cung thay thế.
Trên thị trường quốc tế, giá dầu đã phản ứng trước những diễn biến mới. Trong ngày 20/8, giá dầu Brent tăng lên 93,78 USD/thùng, trong khi dầu WTI tăng lên 87,83 USD/thùng. Những rủi ro liên quan đến nguồn cung và vận tải qua Hormuz tiếp tục là yếu tố khiến thị trường năng lượng biến động mạnh.
Nếu các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ khiến xuất khẩu dầu Iran tiếp tục suy giảm hoặc làm gián đoạn thêm hoạt động vận chuyển qua Hormuz, giá dầu có thể tiếp tục chịu áp lực tăng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến Iran mà còn có thể tác động đến chi phí năng lượng, lạm phát và hoạt động kinh tế tại nhiều quốc gia.
Tác động rộng hơn đối với kinh tế toàn cầu
Việc Mỹ chuẩn bị áp dụng lệnh trừng phạt Iran ở mức độ chưa từng có đang khiến thị trường quan tâm đến nguy cơ xung đột kinh tế lan rộng. Nếu Washington mở rộng biện pháp trừng phạt sang các quốc gia hoặc doanh nghiệp duy trì giao dịch với Iran, hoạt động thương mại và chuỗi cung ứng năng lượng có thể tiếp tục bị ảnh hưởng.
Trong ngắn hạn, tâm lý thị trường nhiều khả năng sẽ phụ thuộc vào chi tiết của gói trừng phạt được Mỹ công bố. Các yếu tố cần theo dõi gồm phạm vi đối tượng bị áp dụng, mức độ kiểm soát hoạt động xuất khẩu dầu của Iran và cách Washington xử lý các quốc gia tiếp tục nhập khẩu dầu Iran.
Bên cạnh đó, phản ứng của Tehran cũng là biến số quan trọng. Iran từng cảnh báo có thể đáp trả nếu sức ép kinh tế tiếp tục gia tăng và các nỗ lực ngoại giao không đạt tiến triển. Trước đó, Tehran tuyên bố eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng cho đến khi Mỹ đáp ứng các điều kiện liên quan đến thỏa thuận tạm thời giữa hai bên.
Như vậy, tuyên bố của Mỹ về lệnh trừng phạt khắc nghiệt nhất với Iran không chỉ là một động thái kinh tế mà còn có thể tạo ra những tác động đáng kể đối với thị trường dầu mỏ, thương mại quốc tế và quan hệ Mỹ – Trung. Diễn biến cụ thể sẽ phụ thuộc nhiều vào các biện pháp mà Washington công bố và phản ứng tiếp theo từ Tehran cũng như các đối tác thương mại của Iran.
